WeCreativez WhatsApp Support
Firuzan Hukuk ve Arabuluculuk Bürosu
Merhaba, size nasıl yardımcı olabiliriz?

firuzan@firuzankokten.av.tr     0 232 484 66 91

PANDEMİDE İŞÇİ HAKLARI

PANDEMİDE ÜCRETSİZ İZİN KISA ÇALIŞMA İŞ AKTİ FESHİ SORU VE CEVAPLARI

SORU-1: İşçilik alacağını alamayan işçinin üzerine zimmetli taşınır üzerinde hapis hakkı var mıdır?

CEVAP-1: İş Kanunu’nda hapis hakkıyla ilgili bir düzenleme bulunmamakla birlikte Türk Medeni Kanunu’nun 950. Maddesinde genel anlamıyla hapis hakkından bahsedilmekte, 952. Maddesinde ise işçinin ücret alacağına karşılık işveren tarafından kendi rızasıyla işçiye zimmetlenen taşınırların alacakla ilintili olması sebebiyle ücret alacağına karşılık işçi tarafından hapsedilebileceği hükme bağlanmıştır. Bu bağlamda işveren tarafından işçinin kullanımına tahsis edilen telefon, bilgisayar, tablet gibi taşınırlar üzerinde işçinin hapis hakkı mevcuttur. Burada önemli olan taşınırı işverenin kendi rızasıyla işçiye vermesi, taşınırın alacakla ilgili olması ve malın taşınır olmasıdır. Dolayısıyla işçinin kullanımına tahsis edilen taşınmaz üzerinde veya kendisine zimmetlenmeyen ve iş yerinde bulunan taşınırlar üzerinde hapis hakkı bulunmamaktadır.

SORU-2: Kısa çalışma uygulamasıyla çalışmak istemeyen işçilerin kısa çalışma kapsamından çıkarılarak ücretsiz izinde gösterilmeleri mümkün müdür?

CEVAP-2: Kısa çalışmadan yararlanan işçilerin ücretsiz izne çıkarılması dürüstlük kuralına aykırılık teşkil eder. Bu sebeple kısa çalışmadan yararlanan işçileri işveren ücretsiz izne çıkarmamalıdır.

SORU-3: İşverenin iş sözleşmesinde peşin olarak uzaktan çalışma isteyebileceğine ilişkin onay aldığı düşünülürse, pandemi döneminden bağımsız olarak, işveren yönetim yetkisi kapsamında işçinin geçici süreyle uzaktan çalışmasını isteyebilir mi? Bu durum sözleşmede esaslı değişiklik sayılır mı ve yazılı onay gerektirir mi?

CEVAP-3: Ücretsiz izin uygulamaları kural olarak çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı bir değişiklik oluşturur ve İş Kanununun değişiklik feshine ilişkin 22. maddesi hükümlerinin uygulanması gerekir. İşveren zorlayıcı sebeplerin varlığı halinde işçinin uzaktan çalışmasını talep edebilir. Yönetim yetkisini kullanması bu bağlamda zorlayıcı sebeplerin varlığına bağlıdır. Evden çalışma halinde ise işçinin ücretinde esaslı bir değişiklik gerçekleşmeyeceğinden yeni bir yazılı sözleşme yapılmasına gerek yoktur.

SORU-4: Nakdi ücret dönemindeki ücretsiz izin süresi işçinin kıdem süresinden sayılır mı?

CEVAP-4: Askı halinde, asli edimler, iş görme ve ücret ödeme yerine getirilmez. Tarafların diğer hak ve yükümlülükleri, gözetim borcu ve sadakat borcu gibi devam eder. Ücretsiz izin süresi yani askıdaki süre de geçen süre, kıdemden sayılmamaktadır.

SORU-5: İşçinin ücretsiz izne gönderilmesi ve fesih yasağı kalkar kalkmaz işverenin iş sözleşmesini feshetmesi halinde bir yaptırım var mıdır?

CEVAP-5: 7224 sayılı kanunla işverenin 17.07.2020 tarihine dek işçileri zorlayıcı neden ve pandemi dolayısıyla işten çıkaramayacağı, iş sözleşmesini feshedemeyeceği hükmü getirilmiştir. Dolayısıyla bu süre içerisinde işçisini ücretsiz izne çıkarmak zorunda bulunan işveren, sürenin bitimi halinde iş sözleşmesini sona erdirirse herhangi bir yaptırımla karşılaşmaz. Önemle belirtmek gerekir ki fesih yasağı yalnızca zorlayıcı sebeplere ilişkindir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına dayanarak işveren fesih yasağı süresinde de iş sözleşmesini sonlandırabilir.

SORU-6: Pandemi süresince işçiye yapılacak bildirimler nasıl olmalıdır?

CEVAP-6: Kural olarak işçiye yapılacak bildirimlerin yazılı olması gerekmekte ve Yargıtay tarafından kargo, mesaj, whatsapp, mail gibi yöntemler geçerli bildirim sayılmamaktadır. Fakar her işçinin eğitim durumu ve kapasitesine göre, pandemi sürecinin zorluğu da dikkate alındığında, mail yoluyla yapılan bildirimlerin geçerli kabul edilmesi gerekir.

SORU-7: 01.06.2020 tarihi itibarıyla kreş ve bakım evlerinin açılması ile işveren bir kısım öğretmenin çalışmaya başlamasını talep edip bir kısım öğretmenin ücretsiz izin uygulamasına devam ederse bunun bir yaptırımı var mıdır?

CEVAP-7: İşveren tarafından pandemi döneminde olunsa dahi işçiler arasında eşit işlem yükümlülüğüne uyulması gerekmektedir. İşçiler arasında çalışma koşulları açısından fark varsa, bir kısım işçinin çalışmasına gerek duyulmayacaksa, işveren bir kısmı işe çağırıp kalan kısmın ücretsiz iznine devam edebilir. Fakat işçilerin yani somut olayda öğretmenlerin eşit şartlarda çalıştığı dikkate alındığında işverenin bu tutumu eşit işlem şartına aykırılık oluşturacaktır.

SORU-8: İşveren tarafından işçi sözlü şekilde işten çıkarılırsa, fiili olarak işçinin çalışmasına son verilirse, bu durum işveren tarafından SGK’ya bildirilmezse, farklı bir kurumda çalışamayan ve desteklerden yararlanamayan işçinin hakları nelerdir?

CEVAP-8: Bu durumda işveren fesih yasağı olan dönemde sözlü yani geçerli olmayan bir bildirimle iş akdine son vermiş ve bu durumu da kuruma bildirmemiştir. İşçinin mahrum kaldığı yararlar da mevcuttur. İşçi işe iade davası açabilir, kıdem ve ihbar tazminatını talep edebilir, varsa diğer işçilik alacaklarını talep edebilir, SGK’ya işten çıkış bildirilmediğinden işçi farklı bir kurumda çalışamamış ve nakdi ücret desteğinden de yararlanamamıştır, bu sebeple işçi mahrum kaldığı tutarların da tazmin edilmesini isteyebilir.

SORU-9: Pandemi süresince işyerinin doğrudan ekonomik sıkıntıdan etkilenmemesi fakat yan sektörlerdeki sıkıntılar sebebiyle ödeme güçlüğüne düşmesi durumunda, bu işverenin de zorlayıcı sebep kapsamında olduğu düşünülebilir mi?

CEVAP-9: Ekonomik olarak etkilenme halinde de işveren zorlayıcı sebeplere ilişkin koşullar kapsamındadır. Önemli olan doğrudan veya dolaylı olarak pandemi sebebiyle iş yerinin çalışmasında ve üretim ve gelirinde zorlanma meydana gelmesidir.

SORU-10: 7224 sayılı Kanun uyarınca işçi fesih yasağı kapsamında sadece ücretsiz izni esaslı değişiklik sayarak iş sözleşmesini feshedemez, diğer hallerde işçi için fesih yasağı var mıdır?

CEVAP-10: İşçinin fesih yasağı geçici süreyle yani 3 aylık süreyle zorlayıcı sebeple sınırlandırılmıştır. İşçi zorlayıcı nedenle, kısa çalışmadan yararlanamıyorsa, ücretsiz izin uygulamasına gönderildiğinde iş koşullarında esaslı değişiklik sebebiyle iş sözleşmesini feshedemez.

SORU-11: Kısa çalışma ödeneği kapsamındaki ve fiili çalışmanın olmadığı bir işyerinde işveren tarafından yapılan ödemeler avans olarak değerlendirilebilir mi? İşveren bunu sosyal yardım olarak gösterdiğinde prim ve vergi ödeyecek midir?

CEVAP-11: Ne kısa çalışma ödeneğinde, ne ücretsiz izin nakit desteğinde ne de TBK madde 409 uyarınca hakkaniyete uygun ücret ödemesinde işveren prim ve vergi ödemek zorunda değildir. Bu bağlamda işveren bu ödemeleri sosyal yardım olarak göstermemelidir ve avans olarak değerlendirilemez.

SORU-12: Ücretsiz izin ya da kısa çalışma sonrası, pandemiye bağlı ekonomik nedenlerle yapılan fesih geçerli bir fesih midir?

CEVAP-12: Pandemi süreci bittiğinde işveren ekonomik olarak etkilenmişse ve eğer işletmenin, işin ve iş yerinin gereklerine dayalı ekonomik sıkıntı geçerli bir dayanak oluşturuyorsa işverenin geçerli fesih hakkı vardır.

SORU-13: Kısa çalışma ödeneğinde %40’lık kısmın işveren tarafından ödenmek istenmesi durumunda bu ödeme pandemi sonrası işçinin maaşından kesinti-avans adı altında çıkarılabilir mi? Hakkaniyete uygun olarak TBK madde 409 kapsamında yapılan ödemelerde prim tahakkuk sıkıntısı doğar mı?

CEVAP-13: TBK madde 409 hakkaniyete uygun ücret olduğundan prim ödeme gerçekleşmez. Kısa çalışma ödeneğinde işveren ödediği %40’lık kısmı pandemi sonrası işçinin maaşından kesinti yapamaz. Bu artık hakkaniyet gereği ödenen ücret kapsamındadır.

SORU-14: 15.03.2020 tarihi öncesinde yapılan önelli fesihte pandemi nedeni ile duran ihtar öneli sürelerin devam ettiği süreçte kaldığı yerden mi devam eder yoksa en baştan mı başlar?

CEVAP-14: Eğer işveren iş yerine faaliyetine devam ediyor ve işçi de çalışıyorsa yapılan önelin süresi durmaz. İşveren faaliyetine devam edemiyorsa ve işçi iş görme edimini gerçekleştiremiyorsa, zorlayıcı nedenlerin varlığı da mevcutsa, ihbar öneline ilişkin süreler de durmuş olur.