WeCreativez WhatsApp Support
Firuzan Hukuk ve Arabuluculuk Bürosu
Merhaba, size nasıl yardımcı olabiliriz?

firuzan@firuzankokten.av.tr     0 232 484 66 91

YABANCI ÜLKELERDE VERİLEN BOŞANMA KARARLARININ TÜRKİYE’DE TANINMASI VE TENFİZİ İLE YAPILAN YENİ DÜZENLEME

Av.Aslı HAN

YABANCI ÜLKELERDE VERİLEN BOŞANMA KARARLARININ TÜRKİYE’DE NÜFUS KÜTÜĞÜNE TESCİLİ VE YAPILAN DÜZENLEMELER

1.Tanıma ne demektir?

Tanıma, yabancı mahkemeler tarafından verilen bir kararın kesin hüküm kuvvetinin diğer ülkelerde kabul edilmesidir. Kural olarak verilen bir mahkeme kararı ancak verildiği ülke sınırları içerisinde geçerli olmaktadır. Yabancı bir mahkeme tarafından verilen kararın Türkiye’de etki doğurabilmesi için, tanıma veya tenfiz işlemleri yapılması gerekmektedir.

2.Tanımanın koşulları ve uygulanacak usuller nelerdir?

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 50. Maddesine göre ön koşul, yabancı mahkemelerin hukuk davalarına ilişkin olarak verdiği ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bir ilamın bulunmasıdır. Bu ön koşulun gerçekleşmesinin akabinde, asli koşullar olan “ilamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması” ,  “kararın kamu düzenine açıkça aykırı olmaması” , “savunma haklarının ihlal edilmemiş olması” şartlarının varlığı aranır. Tanımaya uygun bir yabancı mahkeme kararının varlığı halinde görevli mahkeme olan asliye hukuk mahkemelerinde tanıma ve tenfiz davaları görülür.

3.Yabancı mahkemeler tarafından verilen boşanma kararlarının tanınması ne şekilde olur?

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 35. Maddesine göre “Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz.” şeklindedir. Kişi hallerine ilişkin yabancı mahkeme kararlarına dayanılarak Türkiye’de nüfus kütüğüne tescil gibi idari bir işlem yapılmak istenmesi durumunda kural olarak Türk Mahkemeleri tarafından yabancı mahkeme kararının tanındığına ilişkin hüküm kurulması gerekmektedir. Boşanma da kişi hallerine ilişkin ve nüfus kayıtlarında değişikliğe yol açabilecek en önemli kararlardan biridir. Bu bağlamda, yabancı mahkeme kararı ile boşanmalarına karar verilen tarafların Türkiye’de nüfus kütüklerine bu boşanma kararını tescil ettirebilmeleri Türk Mahkemelerinden alacakları bir tanıma kararına bağlıdır. Ancak bu hususta 2017 yılında önemli bir düzenleme getirilmiştir.

4.Yabancı mahkemeler tarafından verilen boşanma kararlarının tesciline ilişkin getirilen yeni düzenlemenin şartları nelerdir?

17.04.2017 tarih ve 690 Karar sayılı “Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”’nin 4. Maddesi ile 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27. Maddesinden sonra gelmek üzere “Yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen boşanma kararlarının nüfus kütüğüne tescili” başlıklı bir 27/A maddesi yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.

Anılan madde de;

27/A – (1) Yabancı ülke adli veya idari makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olarak verilen kararlar; bizzat veya vekilleri aracılığıyla tarafların birlikte başvurması, verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili adli veya idari makam tarafından verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir.

(2) Nüfus kütüğüne yapılacak tescil işlemleri, yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler, yurt içinde ise Bakanlık tarafından belirlenen nüfus müdürlükleri tarafından yapılır.

(3) Bu maddede sayılan şartlar yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilen kararların Türkiye’de tanınması, 27.11.2007 tarihli ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca yapılır.

(4) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından yönetmelikle belirlenir.”

şeklinde öngörülmüştür.

Görüldüğü üzere, taraflar hakkında yabancı bir mahkeme tarafından verilen boşanma kararının nüfus kütüğüne tescili için kural olarak Türk mahkemelerinden tanıma kararı alınması gerekirken, 2017 yılında getirilen düzenleme ile artık tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurmaları halinde nüfus müdürlüklerince tescil işlemi gerçekleştirilecektir.

Bu düzenlemeye göre aranılan şartlar var ise, tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla ve birlikte başvurmaları, boşanma kararının konusunda yetkili adli veya idari makam tarafından verilmiş ve kesinleşmiş olması ve kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması halleridir. Bu şartların sağlanamaması durumunda, örneğin tarafların birlikte değil de yalnızca birinin başvuru yapması halinde, talep reddedilir ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca genel hükümlere göre Türk mahkemelerinden alınacak bir tanıma kararı ile tescil işlemi gerçekleştirilebilir.

5.Yeni Kanunda Yapılan Düzenleme Ne Getiriyor?

25.03.2020 tarihli ve 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 28. Maddesi “25.04.2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesinin birinci fıkrasına “birlikte” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya taraflardan birinin ölmüş ya da yabancı olması halinde Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekilinin tek başına” ibaresi eklenmiştir.

Kural olarak yabancı mahkemelerce verilen boşanma kararının nüfus kütüklerine tescil işleminin gerçekleştirilmesi Türk mahkemelerinden alınacak bir tanıma kararı ile mümkün olmakta iken 2017 yılında yapılan bir düzenleme ile tarafların birlikte başvurması ön koşuluyla belirli şartların da mevcudiyeti halinde Bakanlık tarafından belirlenen nüfus müdürlükleri tarafından tescil işleminin mahkeme kararı aranmaksızın gerçekleştirilebileceği hüküm altına alınmıştır.

7226 sayılı Kanunla yapılan düzenlemede ise, taraflardan biri ölmüşse veya Türk vatandaşı değilse, Türk vatandaşı olan tarafın bizzat veya vekili aracılığıyla başvurusu halinde nüfus müdürlüklerince tescil işleminin gerçekleştirileceği düzenlenmiştir.

6.Son Düzenlemeler Dikkate Alındığında Yabancı Mahkemeler Tarafından Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tescili Nasıl Olur?

Bu bağlamda yapılan tüm düzenlemeler dikkate alındığında, Yabancı Ülkede verilen boşanma kararının konusunda yetkili adli veya idari makam tarafından verilmiş ve kesinleşmiş olması halinde;

6.1.Her iki taraf da Türk vatandaşı ise; birlikte başvurmaları halinde verilen boşanma kararı tanıma davası açmalarına gerek kalmaksızın nüfus müdürlüklerince tescil edilir.

6.2.Taraflardan biri; ölmüş veya yabancı ise, yani Türk vatandaşı değilse, Türk vatandaşı olan tarafın bizzat veya vekili aracılığıyla başvurusu halinde tanıma davasına gerek kalmaksızın boşanmaya ilişkin karar nüfus müdürlüklerince tescil edilir.

6.3.Her iki tarafın da Türk vatandaşı olduğu fakat birlikte başvurmadıkları hallerde, taraflardan birinin talebi üzerine işlem yapılmaz ve nüfus müdürlüklerince tescil talebi reddedilir. Bu durumda, genel kanun hükümlerine göre tanıma davası açılmalı ve mahkeme kararı alınmalıdır.